บัวพุทธรักษา

ชื่อพื้นเมือง / อื่นๆ : พุทธสรณ์, บัวละวง (ภาคเหนือ)

ชื่อสามัญ : Edible canna

ชื่อทางวิทยาศาสตร์ : Canna indica L.

ชื่อวงศ์ : CANNACEAE

ถิ่นกำเนิด : แถบอเมริกากลาง อเมริกาใต้ และหมู่เกาะอินดีสตะวันตก

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ :

ลำต้น : เป็นพืชล้มลุกหลายปี มีเหง้าอยู่ใต้ดินสะสมอาหาร ลำต้นบนดินเป็นลำต้นเทียมที่เกิดจากกาบใบหุ้มซ้อนกัน ความสูงประมาณ 1–2 เมตร ขึ้นเป็นกอแน่น

ใบ : ใบเดี่ยว ขนาดใหญ่ รูปรีหรือรูปขอบขนาน ปลายใบแหลม ขอบใบเรียบ แผ่นใบมีทั้งสีเขียวสด สีม่วงแดง หรือด่างสลับลายตามสายพันธุ์ เส้นกลางใบเห็นชัดเจน

ดอก : ออกเป็นช่อที่ปลายยอด ดอกมีหลายสี เช่น แดง ส้ม เหลือง ชมพู หรือมีจุดประ กลีบดอกจริงมีขนาดเล็ก แต่ส่วนที่มองเห็นเป็นกลีบสวยงามคือ "เกสรเพศผู้ที่เปลี่ยนรูปไปมีลักษณะคล้ายกลีบดอก" (Staminode)

ผลและเมล็ด : ผลเป็นรูปทรงกลมหรือรี ผิวขรุขระมีปุ่มนุ่มๆ ปกคลุม เมื่อแก่จะแห้งและแตกออก ภายในมีเมล็ดกลมแข็งสีดำจำนวนมาก

สรรพคุณทางยา :

เหง้า : นำมาต้มดื่มช่วยบำรุงปอด แก้ไอ แก้ตัวเหลือง (ดีซ่าน) ขับปัสสาวะ และช่วยลดความดันโลหิต

ดอก : ใช้พอกรักษาแผลสด ช่วยห้ามเลือด และแก้ฝีหนอง

เมล็ด : ในบางตำราใช้บดแก้ตับอักเสบ

คุณค่าทางโภชนาการ :

เหง้า : มีแป้งจำนวนมาก (Canna starch) ในบางประเทศนำเหง้ามาต้มหรือปิ้งรับประทาน ให้พลังงานสูงคล้ายกับมันเทศหรือเผือก

การแปรรูป :

การผลิตแป้ง : แป้งจากเหง้าพุทธรักษา (พันธุ์เฉพาะ) มีโมเลกุลใหญ่ ย่อยง่าย นิยมนำมาทำเส้นก๋วยเตี๋ยวหรือขนมในบางท้องถิ่น

ไม้ประดับและสิริมงคล : นิยมปลูกประดับสวนและอาคารเนื่องจากเลี้ยงง่าย ดอกสวยงามตลอดปี และเป็นไม้มงคลตามความเชื่อที่ว่าจะช่วยคุ้มครองรักษาให้แคล้วคลาดปลอดภัย

งานฝีมือ : เมล็ดที่แก่และแข็งมากนิยมนำมาเจาะรูทำเป็นลูกปัด สร้อยคอ หรือใส่ในเครื่องดนตรีประเภทเขย่า